Palyatif bakım nedir, kimler için uygundur
Palyatif bakım yaşam sonu bakımı değildir ve tedaviyi bırakmak anlamına gelmez. Kimler için uygun olduğu, kimlerin verdiği ve ne zaman konuşulması gerektiği.
Bu yazı genel bilgi verir; kişiye özel tıbbi tavsiye yerine geçmez. Yakınınızın durumu için hekiminize danışın.
Palyatif bakım, çoğu ailenin ilk kez zor bir konuşmanın ortasında duyduğu bir terimdir. Duyulduğu an da genellikle yanlış anlaşılır: "artık yapacak bir şey kalmadı" cümlesinin kibar hâli sanılır. Değildir.
Palyatif bakım, ciddi bir hastalığı olan kişinin belirtilerini hafifletmeyi ve günlük yaşam kalitesini korumayı amaçlayan bakımdır. Ağrı, nefes darlığı, bulantı, uykusuzluk, huzursuzluk gibi hastalığın kendisinden ya da tedavisinden doğan sıkıntıları azaltmaya çalışır.
En sık karıştırılan iki şey
Palyatif bakım, yaşam sonu bakımı değildir. Yaşam sonu bakımı palyatif bakımın bir parçasıdır, ama tamamı değil. Palyatif bakım hastalığın her aşamasında verilebilir.
Palyatif bakım, tedaviyi bırakmak değildir. Süren bir tedavinin yanında yürüyebilir. Ağrısı kontrol altına alınan bir kişi tedavisine daha iyi dayanır, daha çok yer, daha iyi uyur.
Kimler için uygundur?
Ciddi ve uzun süreli bir hastalığı olan herkes için uygundur: ileri evre kalp ve akciğer hastalıkları, nörolojik hastalıklar, kanser, ileri demans ve yatağa bağımlılığa yol açan durumlar. Yaş sınırı yoktur; belirleyici olan tanının adı değil, kişinin yaşadığı zorluğun ağırlığıdır.
Uygulamada palyatif bakım en çok şu durumlarda gündeme gelir:
- Ağrı ya da nefes darlığı bulunduğu yerde kontrol altına alınamıyorsa,
- Kişi yatağa bağımlı hâle geldiyse ve pozisyon, pansuman, yara bakımı gerekiyorsa,
- Ağızdan beslenme mümkün değilse ve damar yolu, nazogastrik ya da PEG desteği gerekiyorsa,
- Sık sık hastaneye yatış gerekiyor ve bu gidiş gelişler kişiyi daha çok yıpratıyorsa,
- Bakımı üstlenen aile artık fiziksel olarak yetişemiyorsa.
Kim verir?
Palyatif bakım tek kişinin işi değildir. Hekim, hemşire, fizyoterapist, sosyal hizmet uzmanı ve bakım personelinden oluşan bir ekip birlikte çalışır. Ekip yalnız hastayla değil, aileyle de ilgilenir: kararların nasıl alınacağı, nelerin beklenmesi gerektiği, ailenin kendi yükünü nasıl taşıyacağı da bu bakımın parçasıdır.
Bakım hastanede, bakım merkezinde ya da kişinin yaşadığı yerde verilebilir. Nerede verildiğinden bağımsız olarak ortak nokta aynıdır: belirtiyi yönetmek, gereksiz acıyı önlemek, kişinin günlerini olabildiğince kendi hâlinde geçirmesini sağlamak.
Bakım merkezinde ne değişir?
Bir bakım merkezinde palyatif bakım, sürekli sağlık personeli bulunması sayesinde kesintisiz yürür. Monitörle izleme, solunum cihazı desteği ve düzenli hekim vizitesi aynı çatı altında olur; acil bir durumda ilk müdahale beklemeden başlar.
Ailenin tarafında değişen şey ise yükün paylaşılmasıdır. Gece nöbeti tutmak, ilaç saatlerini takip etmek, pozisyon değiştirmek, yara bakımı yapmak bir kişinin tek başına uzun süre sürdürebileceği işler değildir. Bu yükü devretmek, sevdiğiniz kişiyi bırakmak anlamına gelmez; onun yanında hemşire değil, yakını olarak kalabilmek anlamına gelir.
Ailelerin en çok sorduğu üç soru
"Ağrı kesici bağımlılık yapmaz mı?" Ağrı yönetiminde kullanılan ilaçlar hekim gözetiminde, ölçülü dozlarda verilir. Kontrolsüz kalan ağrı, kişinin uykusunu, iştahını ve hareketini bozar; bu da başlı başına bir risktir.
"Umudu bırakmış gibi olmaz mıyız?" Palyatif bakım, tedaviyi durdurmayı gerektirmez. Aksine, belirtileri kontrol altına alınan kişi süren tedavisine daha iyi dayanır.
"Ne kadar sürer?" Bunun tek bir cevabı yok. Bazı kişiler haftalarca, bazıları yıllarca palyatif destek alır. Süreyi hastalığın seyri belirler, bakımın adı değil.
Ne zaman konuşmalı?
Mümkün olduğunca erken. Palyatif bakım geç kalındığında yalnız son haftaların bakımı hâline gelir; erken başlandığında aylarca süren bir rahatlama sağlar. "Henüz o aşamada değiliz" cümlesi çoğu zaman doğrudur, ama konuşmayı ertelemek için yeterli bir sebep değildir.
Hekiminize şunu sorabilirsiniz: "Şu anki belirtileri için palyatif destekten fayda görür mü?" Bu soru, tedaviyi bırakmak anlamına gelmez; yalnızca rahatlığı da hesaba katmak demektir.
Yakınınız için bu tür bir bakım düşünüyorsanız, durumu telefonda konuşabiliriz. Bizde nasıl yürüdüğünü palyatif bakım sayfasında anlattık.
Sorularınız için bize ulaşın.
Bir telefon yeter
Telefonu hemşiremiz ya da müdürümüz açar. Durumu dinleyip uygun bir gün belirleyelim, burayı birlikte gezelim.